Śremscy powstańcy we wspomnieniach

Minęła kolejna rocznica wybuchu Powstania Wielkopolskiego, o którym pamięć od lat kultywowana jest między innymi przez Towarzystwo Miłośników Ziemi Śremskiej. Dzień 27 grudnia jest każdego roku uroczyście obchodzony w naszym mieście. Lokalne uroczystości rozpoczęły się w parku przy Doboszu, gdzie przewodnicząca Klubu Pamięci Powstania Wielkopolskiego działającego przy TMZŚ Henryka Socha oraz uczniowie Zespołu Szkół Politechnicznych im. Powstańców Wielkopolskich w Śremie Magda Stachowiak i Marcin Parzy przygotowali krótki program okolicznościowy, w którym znalazła się poezja patriotyczna i przedstawienie postaci  kolejnego  śremskiego powstańca wielkopolskiego Tomasza Szuberta. 

      Tradycyjnie, w styczniu lub na początku lutego, organizowane są spotkania pokoleń potomków powstańców wielkopolskich. W tym roku odbyło się ono 6 lutego, a organizatorami byli: TMZŚ, ZSP i organizacje kombatanckie. W auli Zespołu Szkół Politechnicznych noszących imię Powstańców Wielkopolskich zebrały się poczty sztandarowe, potomkowie śremskich powstańców wielkopolskich, przedstawiciele władz miasta i powiatu, zaprzyjaźnionych instytucji, organizacji pozarządowych oraz szkół. Spotkanie rozpoczęła wiązanką pieśni patriotycznych Marysia Andrzejczak z Zespołu Szkół Katolickich, która rok wcześniej, wraz z koleżanką, zdobyła Puchar Grand Prix VIII Festiwalu Pieśni Patriotycznej Powiatu Śremskiego. Jej występ wokalny, wspierany przez p. Dorotę Józefiak, wprowadził zebranych w odpowiedni do tematu nastrój. 

     Pani Henryka Socha krótko przypomniała śremskich powstańców, których sylwetki były przedstawiane w latach poprzednich. Byli to m.in. mjr Stefan Chosłowski,  ks. Jan Beisert, dr Seweryn Matuszewski, Daniel Kęszycki, Czesław Klaczyński, Bohdan Radomski. W tym roku szerzej omówiła powstańcze i wojenne losy Tomasza Szuberta, którego zgodnie z jego wolą, pochowano w pobliżu pomnika powstańców wielkopolskich na śremskim cmentarzu parafialnym przy jednostce wojskowej. Tomasz Szubert (1899-1962) urodził się w Śremie, w wielodzietnej rodzinie rzemieślniczej. Po ukończeniu szkoły powszechnej wstąpił do szkoły podoficerskiej w Bobrujsku. Jako 18-latek został powołany do armii niemieckiej. W 1918 r. wrócił do Śremu i brał udział w Powstaniu Wielkopolskim walcząc o Leszno, Kąkolewo i Pawłowice. Jako ochotnik, zgłasza się do Wojska Polskiego i z I pułkiem strzelców wielkopolskich bierze udział w obronie Lwowa, potem Warszawy. Za swą postawę odznaczony został Krzyżem Walecznych, Orląt Lwowskich i Medalem Niepodległości. Pośmiertnie Uchwałą R.P. z dnia 30 lipca 1964 r. otrzymał Wielkopolski Krzyż Powstańczy. Ciężko przeżył też II wojnę światową. W 1939 i 1940 r. był kilkakrotnie aresztowany, skonfiskowano jego majątek, w końcu wysiedlono. Wraz z rodziną (żona i 2 dzieci) ukrywał się wielu okolicznych miejscowościach. W 1942 r. wstąpił do AK. W styczniu 1943 r. został aresztowany i osadzony kolejno w Poznaniu, Żabikowie i obozie w Mauthausen. Oswobodzony 8 maja 1945 r. wstąpił do Armii gen. Andersa. Był w II Korpusie Wartowniczym w Sant Domico. Z obozu repatriacyjnego we Włoszech wrócił do domu w grudniu 1945 r. Trudy wojny sprawiły, że zmarł w 1962 r. w wieku 63 lat.  Wykład poparty był oryginalnymi fotografiami z tamtych lat.

      Uczniowie ZSP pod kierunkiem Beaty Sarnowskiej-Czajki i Anny Pelińskiej-Kopruckiej przedstawili interesujący słowno-muzyczny montaż historyczny „Wspomnienia”, który nawiązywał do początków wybuchu powstania w Poznaniu i podkreślał szczególną rolę I. Paderewskiego. Na zakończenie wspólnie odśpiewano pieśń powstańczą „Gdy szedłem raz od Warty”.

     Jako pierwszy z gości wystąpił Starosta Zenon Jahns, który zwrócił uwagę na ogromne znaczenie takich spotkań historycznych, szczególnie dla młodzieży. Podkreślił, jak bardzo ważne są w historii  tradycja i pamięć, a także znaczenie uczestnictwa śremskich kombatantów ,a także wszystkich mieszkańców, we wszystkich lokalnych uroczystościach patriotycznych. Kolejny gość Tomasz Pawłowski – prezes Komitetu Rodzin Powstańców Wielkopolskich, to potomek majora Stefana Chosłowskiego. Rozpoczął swe wystąpienie cytatem „Taka Polska - jakie narodu chowanie” dziękując za uczestnictwo w takim spotkaniu przede wszystkim młodzieży i kombatantom. Podkreślił, jak bardzo strategiczną rolę odegrał Śrem zdobywając ogromną ilość broni, tak potrzebną w dalszych działaniach powstańczych. Zbigniew Świetlik  opowiedział o swoim dziadku i jego inspirujących działaniach przygotowujących śremian do powstania. 

O Polskim Sejmie Dzielnicowym, który obradował 3-5 grudnia 1918 r. w Poznaniu mówił dr Kazimierz Krawiarz – przedstawiciel  Wielkopolskiego Towarzystwa Kulturalnego w Poznaniu. Odczytał ówczesną listę delegatów z okręgu poznańskiego, m.in. ze Śremu i okolic, na Sejm Dzielnicowy. Dodał, że w WTK jest pomysł, aby w 100 rocznicę obrad Sejmu odbyć spotkanie potomków tamtych uczestników. Przekazał także, że z p. Budzyniem opracowują różne materiały na 100-lecie Powstania. 

Krzysztof Budzyń – śremski regionalista, zapowiedział wydanie książki o nieznanych faktach i ludziach w tamtym czasie w Śremie. 

Pięknie wspominał dr Seweryna Matuszewskiego jego prawnuk Krzysztof Domian – historyk mieszkający w Poznaniu, który przekazał kilka interesujących szczegółów z powstania w Śremie oraz materiały historyczne z lat 20-tych i 30-tych XX w.

   Na zakończenie prezes TMZŚ Jerzy Naskręt podkreślił, jak wielu powstańców walczyło później w obronie Lwowa, w wojnie polsko-bolszewickiej i w II wojnie światowej. Poinformował też zebranych, że Towarzystwo wystąpiło z apelem do śremskich rodzin powstańców o zgłaszanie grobów swych dziadków, aby można było oznaczyć je odpowiednim emblematem powstańczym. Podziękował wszystkim uczestnikom uroczystości oraz tym, którzy przygotowali to spotkanie. Po odśpiewaniu hymnu państwowego i wyprowadzeniu sztandarów zakończono oficjalną uroczystość.

      Po spotkaniu delegacje indywidualnie mogły złożyć kwiaty pod śremskimi pomnikami poświęconymi powstańcom wielkopolskim (przy szkole, na cmentarzu parafialnym, w parku pod Doboszem).

Wiesława Grobelna